សំឡេងស៊ីផ្លេឡានដែលលាន់លឺៗ និងពន្លឺភ្លើងហ្វាដែលចាំងមកចំមុខធ្វើឱ្យខ្ញុំស្រវាំងភ្នែក។ ខ្ញុំដកដង្ហើមធំទាំងហត់នឿយ សម្លឹងមើលទូរស័ព្ទដៃដែលបង្ហាញម៉ោង ១២:០០ យប់ជ្រៅ។ ក្នុងនាមជានិស្សិតផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្ញុំ ចំណាយពេលជាច្រើនយប់ដើម្បីសិក្សាពីអតីតកាល ប៉ុន្តែគ្មានថ្ងៃណាដែលខ្ញុំគិតថាខ្ញុំនឹងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវានោះឡើយ។
យប់នោះ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កិច្ចការស្រាវជ្រាវដ៏គួរឱ្យធុញទ្រាន់ ខ្ញុំបានដើរកាត់ផ្សារចាស់មួយកន្លែង។ នៅចំកណ្តាលហ្វូងមនុស្ស និងតូបលក់ដូរ ខ្ញុំប្រទះឃើញហាងលក់វត្ថុបុរាណតូចមួយដែលមើលទៅដូចជាមិនដែលឃើញពីមុនមក។ ដោយក្តីចង់ដឹងចង់ឃើញ ខ្ញុំក៏ដើរចូលទៅ។ ហាងនោះមានក្លិនដូចក្រដាសចាស់ៗ និងឈើដែលរលួយ។ នៅលើធ្នើរមានវត្ថុប្លែកៗជាច្រើន ប៉ុន្តែអ្វីដែលទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់ខ្ញុំបំផុត គឺសៀវភៅកំណត់ហេតុតូចមួយដែលស្រោបដោយស្បែកពណ៌ត្នោតចាស់។ កាលបរិច្ឆេទសរសេរនៅលើសំបកសៀវភៅគឺ៖ "ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥០"។
ពេលដៃខ្ញុំប៉ះលើសៀវភៅនោះ អ្វីៗជុំវិញខ្លួនស្រាប់តែប្រែប្រួល។ សម្លេងមនុស្សសើចសប្បាយក្នុងផ្សារក៏បាត់ទៅជំនួសដោយភាពស្ងាត់ជ្រងំ។ ខ្យល់ត្រជាក់បក់មកចំមុខធ្វើឱ្យខ្ញុំព្រឺសម្បុរ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថារាងកាយស្រាលស្រទន់ ហាក់ដូចជាកំពុងហោះហើរ។
នៅពេលដែលខ្ញុំបើកភ្នែកឡើង... ខ្ញុំលែងស្ថិតនៅក្នុងហាងលក់វត្ថុបុរាណទៀតហើយ។ ខ្ញុំកំពុងឈរនៅកណ្តាលវិថីមួយដែលមានអគារស្ថាបត្យកម្មបារាំងបុរាណពណ៌លឿងខ្ចី។ ក្លិនផ្សែងអុស និងក្លិនម្ហូបប្លែកៗបានបក់មកប៉ះច្រមុះ។ មនុស្សម្នាស្លៀកពាក់សាមញ្ញៗ បែបបុរាណ កំពុងដើរហើរចុះឡើង។
"តើទីនេះជាកន្លែងណា?" ខ្ញុំសួរខ្លួនឯងទាំងភិតភ័យ។
ស្រាប់តែមានដៃមួយមកប៉ះស្មារបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំងាកទៅ ក៏ប្រទះឃើញនារីម្នាក់ឈរក្បែរកង់អតីតកាលមួយគ្រឿង។ នាងស្លៀកអាវប៉ាក់ពណ៌ស ចង្កេះអំបោះ និងសំពត់ចងក្បិនពណ៌ក្រមៅយ៉ាងសមសួន។ សក់របស់នាងរមៀលជារលកត្រឹមស្មា បែបយុវវ័យសម័យមុន។
"លោក! លោកកើតអីអត់? ហេតុអីមកឈរនៅកណ្តាលផ្លូវបែបនេះ?" នាងសួរដោយសម្លេងស្រទន់។
"ខ្ញុំ... ខ្ញុំមិនដឹងទេ" ខ្ញុំតបទាំងរដាក់រដុប។
"ខ្ញុំឈ្មោះ ម៉ារ៉ា" នាងណែនាំខ្លួនទាំងញញឹម។ "ចុះលោកឈ្មោះអី? ស្លៀកពាក់ប្លែកម្ល៉េះ? ដូចមនុស្សមកពីភពផ្សេងអញ្ចឹង!"
ពាក្យថា "១៩៥០" ដែលសរសេរនៅលើសៀវភៅកំណត់ហេតុ បានលោតឡើងក្នុងខួរក្បាលរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំយល់ភ្លាមៗថា សៀវភៅកំណត់ហេតុនោះបាននាំខ្ញុំមកកាន់សម័យអនានិគមបារាំង។
ម៉ារ៉ា បាននាំខ្ញុំទៅសម្រាកនៅផ្ទះសំណាក់តូចមួយរបស់គ្រួសារនាង។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃដែលខ្ញុំរស់នៅទីនោះ ខ្ញុំបានរៀនសូត្រពីតម្លៃនៃសេរីភាពតាមរយៈកែវភ្នែករបស់នាង។ យើងបានចំណាយពេលជាមួយគ្នាជាច្រើន ដើរលេងតាមវិថីបុរាណ និងជជែកគ្នាលេងពីក្តីស្រមៃ។
យប់មួយ ក្រោមពន្លឺព្រះច័ន្ទពេញបូណ៌មី យើងអង្គុយលេងនៅសួនច្បារមុខផ្ទះសំណាក់។ ខ្យល់ត្រជាក់បក់មកតិចៗ នាំមកនូវក្លិនផ្ការំដួល។ ម៉ារ៉ា សម្លឹងមើលមេឃ រួចនិយាយទាំងដកដង្ហើមធំ៖
"ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ឃើញថ្ងៃដែលកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញ។ ចង់ឃើញទង់ជាតិរបស់យើងហោះហើរដោយសេរី។"
ខ្ញុំសម្លឹងមើលមុខរបស់នាង ដែលពោរពេញដោយក្តីសង្ឃឹម និងភាពក្លាហាន។ ទោះបីជាខ្ញុំដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រថាកម្ពុជានឹងទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចប្រាប់នាងបានឡើយ។ អារម្មណ៍មួយដែលមិនធ្លាប់មាន ក៏កើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ។ វាគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់។
"ខ្ញុំជឿថាក្តីប្រាថ្នារបស់អ្នកនឹងក្លាយជាការពិត" ខ្ញុំនិយាយទាំងសម្លឹងមើលភ្នែករបស់នាង។
ម៉ារ៉ា ងាកមកមើលខ្ញុំ។ ភ្នែករបស់យើងជួបគ្នា។ នៅខណៈនោះ អ្វីៗជុំវិញខ្លួនហាក់ដូចជាឈប់ឈរ។ យើងខិតចូលជិតគ្នាជាលំដាប់។ រហូតដល់បបូរមាត់របស់យើងប៉ះគ្នា។ វាគឺជាស្នាមថើបដ៏ស្រទន់ និងពោរពេញដោយក្តីស្រឡាញ់។ ស្នាមថើបដែលតំណាងឱ្យចំណងនិស្ស័យដែលមិនអាចកាត់ផ្តាច់បាន ទោះបីជាពេលវេលា និងទីកន្លែងខុសគ្នាក៏ដោយ។
ចុះអ្នកវិញ? ប្រសិនបើអ្នកមានឱកាសឆ្លងភពទៅកាន់អតីតកាល តើសម័យកាលណាដែលអ្នកចង់ទៅបំផុត? ហើយតើអ្នកចង់ជួបអ្នកណា? ចែករំលែកមតិរបស់អ្នកក្នុង Comment ខាងក្រោមមក! យើងនឹងមកជួបគ្នានៅវគ្គបន្តទៀតជាមួយការផ្សងព្រេងរបស់ខ្ញុំក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០!
